Her Kişi Alsun Hissesin: Alevî-Bektaşî Edebiyatı Araştırmaları

Alevî-Bektaşî edebiyatı, asırlar boyunca teşekkül etmiş zengin bir kültür ve irfan sahasıdır. Hz. Ali ve Ehl-i Beyt sevgisi, Kerbelâ hafızası, menkıbe ve cenk anlatıları, nefesler, mersiyeler, cönkler ve mecmualar bu geniş edebî dünyanın başlıca unsurlarıdır. Sözlü aktarım ile yazılı kayıt arasındaki geçişler, muhtelif çevrelerde şekillenen rivayetler, dağınık hâlde bulunan yazmalar ve büyük şairlerin zaman içinde değişen kabulü ise bu birikimin araştırılmasını hususî bir dikkat isteyen geniş bir tedkik sahası hâline getirmiştir.

Her Kişi Alsun Hissesin, Alevî-Bektaşî edebiyatının farklı cephelerine yönelen on yedi araştırmayı bir araya getirmektedir. Muhtelif yıllarda yazma eserler, cönkler, mecmualar ve eski neşirler üzerinde yürütülen çalışmaların mahsulü olan bu yazılar, Hz. Ali ve Ehl-i Beyt etrafında teşekkül eden edebî hafızadan Yedi Ulu Ozan’a, Pir Sultan Abdal’dan Kerbelâ edebiyatına uzanan geniş bir araştırma çizgisi meydana getirir. Ayrı zamanlarda kaleme alınmış bu incelemeler, aynı kültür çevresinin farklı metinlerini ve meselelerini birbirine bağlayan müşterek bir bakışta buluşur.

Kitabın girişinde Alevî-Bektaşî edebiyatı araştırmalarının günümüzde karşı karşıya bulunduğu başlıca meseleler müstakil bir bahis hâlinde ele alınmıştır. Yazma kaynakların yeterince işlenmemesi, cönk ve mecmualarda mahfuz metinlerin neşir beklemesi, şiir aidiyeti, sözlü ve yazılı aktarım arasındaki münasebet, araştırmacı kimliği, ocak ve bölge farklılıkları, kavramların tarihî kullanımı ve metin neşrinde karşılaşılan güçlükler üzerinde durulmuş, bunların aşılmasına dair uygulanabilir teklifler ortaya konmuştur. Ardından gelen on yedi yazı ise bu meselelerin metinlerdeki müşahhas karşılıklarını farklı örnekler üzerinden ortaya koymaktadır.

Yazıların müşterek cephesini, Alevî-Bektaşî edebiyatının zengin ve dağınık malzemesini mümkün olduğu kadar kendi kaynakları içinden okumak teşkil etmektedir. Eser, mevcut bilgileri bir araya getirmenin ötesinde, sahanın hangi sorularla yeniden okunabileceğine dair bir istikamet teklif etmektedir. Kitabın adı, eserde neşredilen bir Hz. Ali cenk-nâmesindeki “Söyleyem her kişi alsun hissesin” mısraından alınmıştır. Buradaki “hisse”, metinden, rivayetten ve tarihî tecrübeden okuyucuya düşen mânâ payını ifade eder. Her Kişi Alsun Hissesin, Alevî-Bektaşî edebiyatının kaynaklarını, metinlerini ve intikal yollarını birlikte düşünmeye davet eden uzun soluklu bir ilmî mesainin mahsulüdür.