Edebiyatın Gölgede Kalmış Bir Ailesi: Veys Paşazâdeler (Zeynelabidin Reşid ve Ali Ruhi)

Namık Kemâl’in Magosa’daki hayatını kim kolaylaştırdı? Ziya Paşa’ya Tahrib-i Harabat’ı kim ulaştırdı? Bu soruların cevabı, edebiyat tarihinin gölgesinde kalmış bir ailede saklı: Veys Paşazâdeler.

Kafkasya’dan göç eden bir aile, Osmanlı Devleti’nin üst kademelerine kadar yükselir. Bu ailenin önemli bir ferdi olan Veys Paşa’nın iki oğlu ise aynı çatı altında edebiyatın iki farklı yüzünü temsil eder. Zeynelabidin Reşid, Namık Kemâl’in eli ve koludur; geleneği koruyup yeniyi himaye eden bir kalemdir. Kardeşi Ali Ruhi ise Muallim Naci’nin yetiştirdiği, mutavassıt ve hüzünlü bir şairdir. Babasının ölümünden sonra meyhaneye sığınır, bindiği Ertuğrul Fırkateyniyle Japonya’ya gider ancak bir daha dönemez.

Belgeler ışığında oluşturulan bu çalışma, “eski” ile “yeni”nin çatışmasını tek bir ailenin hikâyesinde ortaya koymaktadır. Edebiyat Kumkuması, Taktaka ve Lemeat gibi unutulmuş eserler ışığında bir devrin edebiyatı gözler önüne serilmektedir. Veys Paşazâdeler, büyük isimleri var eden görünmez ellerin hikâyesidir.