Türk İslam Şiirinde Dolaylılık: Edimbilimsel Bir Yaklaşım

Bu kitap Türk İslam şiirine şekil ve ruh veren dolaylı anlatımın okuyanda ve dinleyende nasıl karşılık bulduğunu anlatmaktadır. Bu karşılık, şairin açıkça söylemeden ifade ettiği bir anlamı sezip ortaya çıkaran algı ve bilişle meydana gelir. Böylece bir anlamı imâ eden şairle onu çıkarımlarıyla bulan muhatabı arasında, şiir düzleminde dolaylı bir iletişim vücut bulur. Bu iletişim, bin yıllık bir kültür mirası olan yüz binlerce dizede mazmun, metafor ve imgelere anlam veren bilişsel ve sezgisel bir iş birliğine dayanır. Söz konusu iş birliğinin tattırdığı zevk zaman ve mekânı aşıp her okuyuşta ve dinleyişte yeniden ortaya çıkar. Şiir sanatındaki bu sürekli oluşum şairle okuru arasında kıymetli bir boşluğu doldurup güven veren bir anlaşmaya dönüşür. Bu çalışma dolaylılığa dayanan bir zevkin ve güvenin serüvenini, bir dilbilim disiplini olan edimbilim (pragmatik) penceresinden sunmaktadır.

Yusuf Has Hacib, Hoca Ahmed Yesevî, Yunus Emre, Mevlâna, Fuzûlî ve yüzlerce şair, doğrudan olmayan bir anlatımla, varlığın boyutlarını maddi sınırlarından kurtarıp ilâhî güzelliğin bir yansımasına dönüştürmüştür. Bu sebeple Türk İslam şiirinde dolaylılık, sadece bir anlatım özelliği değil, varlığın hakikatini anlatma ve idrak etme aracıdır.