Pertev İlhan Sungur’un Derlediği Diyarbakır Folkloru_{(Mani, Maya, Hoyrat ve Atasözleri)}

DİYARBAKIR’IN SÖZLÜ MİRASI: HALKİYATIN İZİNDE BİR ASIR
Sözlü kültür ürünleri, bir milletin tarih boyunca biriktirdiği manevi hazinenin ve kültürel mirasın en berrak yansımasıdır. Toplumun kolektif hafızasını, duygularını ve yaşam felsefesini simgeleyen mani, hoyrat, maya ve atasözleri; bir şehrin ruhunu geleceğe taşıyan köprüler niteliğindedir. Cumhuriyetin ilk yıllarında yerel değerleri bilimsel bir zeminle buluşturma gayretlerinin en seçkin örneklerinden biri olan bu eser, eğitimci ve tarih araştırmacısı Pertev İlhan Sungur’un on yıllık emeğiyle ortaya çıkmıştır.

İlk olarak 1935 yılında Diyarbakır Halkevi tarafından neşredilen bu kıymetli derleme, yörenin sözlü kültür hazinesini akademik bir disiplinle kayıt altına alan ilk büyük saha araştırmasıdır. Yazıldığı dönemin milli heyecanını taşıyan eser; Ziya Gökalp’in teorik çerçevesini belirlediği “halkiyat” anlayışının somut bir tezahürüdür. Sungur, derlediği metinlerde Diyarbakır ağız özelliklerini ve halkın özgün ifade biçimlerini olduğu gibi muhafaza etmeye büyük özen göstermiştir.

Kitapta yer alan 353 mani, 126 hoyrat, 75 maya ve 546 atasözü; aşkın yakıcılığından gurbetin hüznüne kadar geniş bir tema yelpazesini kucaklar. Bu metinler aynı zamanda Diyarbakır’dan Musul ve Kerkük’e uzanan ortak Türkmen ağız mirasının izlerini de sergilemektedir. Serap Tanyıldız tarafından hazırlanan bu yeni baskı; metinlerin tasnif edilmesi, kavramların dipnotlarla aydınlatılması ve kapsamlı bir metin sözlüğünün eklenmesiyle eseri temel bir başvuru kaynağına dönüştürmektedir. Pertev İlhan Sungur’un azmi ve Serap Tanyıldız’ın güncel katkılarıyla yeniden hayat bulan bu çalışma, Diyarbakır’ın kültürel kimliğine tutulan kadim bir aynadır.